België is ingedeeld in 10 provincies namelijk: West-Vlaanderen, Oost-Vlaanderen, Antwerpen, Vlaams-Brabant, Limburg, Henegouwen, Luik, Namen, Waals-Brabant, en Luxemburg. Bijna elke provincie heeft zijn dialect of streektaal. Een dialect is een variatie van een taal die niet als standaardtaal wordt gebruikt. Een streektaal is een of enkele taalvariëteiten die aan een bepaalde streek zijn gebonden en taalkundig veel overeenkomsten tonen onderling.Voorbeelden van een dialect of streektaal is het West-Vlaams, Oost-Vlaams, Limburgs, Brabants en Kempens. Er zijn ook typische stadstalen het Gents, Antwerps, Brugs of Leuvens.
Ik woon in de provincie Antwerpen. Hier wordt "Het Antwerps" gesproken, vaak uitgesproken als "Het Antweirps". De stadstaal van Antwerpen heeft in een groot deel van Vlaanderen een dominante positie. Het blijft een dialect dat niet verwaterd. Het wordt steeds minder gesproken door de jeugd omdat de ouders hun niet met het dialect opvoeden.
De uitspraak van het Antwerps komt min of meer overeen met die van het Nederlands, al worden de tonen, iets anders gevormd, om dit na te doen moet men naar een echte Antwerpenaar luisteren. In het Nederlands worden lange klanken vaak iets anders uitgesproken om ze mooier te laten klinken, zonder dat echt bewust te doen. In het Antwerps doet men dit niet. Om een lange klank uit te spreken moet u letterlijk uitgaan van de korte klank en die aanhouden. Daarom heeft het Antwerps zijn platte klank.
De korte klinkers verschillen niet zo veel van het Algemeen Nederlands. Ze worden wel nog meer uitgesproken. De gesloten klanken zijn verder gesloten en de open klanken verder open dan in de standaardtaal. De gesloten variant van de korte o is in het Antwerps een korte oe geworden (oep "op"). De korte u heeft ook een open variant, die ofwel ontstaan is door verkorting van een lange eu (vùr "voor"), ofwel door verkorting van een ui (lùstere "luisteren") ofwel door een vorm van klinkerharmonie van de korte o (stùrm"storm").De lange klinkers verschillen meer van het Algemeen Nederlands dan de korte. Voor de Standaardnederlandse 'aa' staat in het Antwerps bijna altijd een geronde achterklinker (oa). De Brabantse dialecten maken geen verschil tussen de oorspronkelijk lange aa en de verlengde aa. Hier is de stadstaal van Antwerpen geen uitzondering voor: toafel is "tafel" en moake is "maken".
In de tabel hieronder ziet u nog enkele klankverandering van het Antwerps die hierboven niet werden besproken.
| Klank (IPA) | Antwerps schrijven | Referentie- spelling | Sinjoren- boek | Vertaling | Noten |
|---|---|---|---|---|---|
| a | kat | kát | kat | "kat" | Als de Algemeen Nederlandse aa, maar dan kort. |
| ɑ | bal | bal | bal | "bal" | Als in het AN. Variant van de bovenstaande voor een l. |
| aː | Aentwaerpe | Aantwaarpe | Aantwaarepe | "Antwerpen" | Meer naar voren dan de Nederlandse aa; als de Franse a, maar dan lang. |
| vrou | vraa | vraa | "vrouw" | Om etymologische redenen spelt Antwerps schrijven steeds au of ou waar dat in het AN ook het geval is. | |
| ɒː | baard | board | baord | "baard" | |
| ə | gevang | geváng | gevang | "gevangenis" | |
| e | eps | éps | (h)eps | "ham (hesp)" | Geslotener dan de Nederlandse korte e, klinkt meer als de e in het Engelse bed. |
| ɛ | bel | bèl | bel | "bel" | Iets opener variant voor een l. Klinkt als de AN korte e. |
| ɛː | Meer | Mèèr | Meer | "Meir" | Klinkt als de ai in ordinair. |
| i | frit | friet | frit | "friet, patat" | De klank is hetzelfde als de ie in het AN, maar het foneem komt overeen met de Standaardnederlandse i. Die gesloten, scherpe uitspraak van de korte i hoort men ook vaak in het AN van Antwerpenaren. |
| ɪː | kieke | kiêke | kieke | "kip" | De lange ie klinkt juist weer iets opener dan in het AN. |
| o | kot | kót | kot | "kamer, kot" | De korte o klinkt in het Antwerps iets geslotener dan in het AN. |
| oː | school | schóól | school | "school" | Als in het AN, echter niet met naslag zoals in het Noord-Nederlands. |
| ø | störm | stùrm | sturm | "storm" | Iets opener dan de Nederlandse korte u, eerder als een verkorte eu. |
| œː | keuning | kèùnieng | keuning | "koning" | Iets opener dan de Nederlandse eu, als de klinker in het Franse soeur. |
| u | poep | poep | poep | "pop" | |
| uː | póep | poêp | poep | "kont, achterste (poep)" | Langer dan de AN oe. |
| y | bus | buus | bus | "(auto)bus" | Klinkt als de AN uu, maar komt overeen met de Nederlandse korte u. |
| yː | vruug | vruûg | vruug | "vroeg" | De uu is altijd lang, als in het AN vuur. |
| au | oud | oud | oud | "oud" | Voor een [t] wordt de au/ou net zo uitgesproken als in het AN. Voor de andere posities zie boven onder /aː/. |
| æə | lawijt | lawaait | lawaat | "lawaai" | Gaat de kant van een aai of aa op, afhankelijk van spreker. |
| eə | peêrd | peeërd | peerd | "paard" | |
| iə | miêr | mieër | miër | "meer" (bijwoord) | |
| oə | ajuin | ajoin | ajoin | "ui (ajuin)". | |
| uə | groêt | groeët | groët | "groot". |
Vele Antwerpenaren hebben de neiging om Antwerpse zinnen als één woord te schrijven. De reden hiervoor wordt verklaard in Appendix B van "Antwerps schrijven": in het Antwerps bestaat er geen verschil tussen de assimilatie van aangrenzende klanken binnen één woord en de assimilatie van aangrenzende klanken in opeenvolgende woorden van een zin. Daardoor worden Antwerpse zinnen wel degelijk uitgesproken als één lang woord.
Hier vindt u enkele voorbeelden van Antwerpse zinnen:
- Het is nu jullie beurt
Tizsonnolle - 't Is on olle - Ik heb je er nog voor gewaarschuwd
Kemmetoenogzoegezei - 'k Em et oe nog zoê gezee - Hij kon er niets aan doen
Akosterniondoeng - A kost er ni on doeng - Ze heeft het niet goed verwerkt
Zissernichoefan - Z'is 'er ni' góe' van - Hij zei het immers ook
Azeigetoemmesoek - A zee-g-et oemmes oêk - Dat had je niet gedacht he?
Dadoddenichedochtei - Dad odde ni' gedocht eh? - Ze hebben u in de maling genomen
Zemmenoegoeligge - Z'emmen oe góe ligge - Ze was het moe
Zewieretbeu - Ze wier et beu - Hij neemt alles mee
Aschaardallesmej - A schaerd alles mee - Het is er echt aan te zien
Geziegeterbegoton - Ge zie-g-et 'er begod on - Hij praat nonsens
Azeiwerriswa - A zee wer is wa - Hij kon er niet opkomen
Akwammerniejoep - A kwam 'er ni oep - Dat is zeer goedkoop
Dasbekaanstverniet - Da's bekaenst vörniet - Hij heeft het in de gaten
Ajeigeteur - A ee-g-et deur - Een klaploper
Nenapsjaar - Nen apshaer - Je moest eens weten
Gemoestetbegotisweete - Ge moest et begod is wete - Het is haar dagje niet
Zeigetnogalissitte - Z'ee-g-et nogal is zitte - Een ruitjeshemd
Eukarowenem - E karowen em - Kan ik u ergens mee van dienst zijn?
Kannekoewellepe? - Kan ek oe elpe? - Heb je het door?
Eddetindemot? - Edde 't in de mot? - Wat had je zoal graag gehad?
Wamoetemme? - Wa moet' emme? - Wat heeft hij gezegd?
Wasseitem? - Wa' zeet 'em? - Wat doet hij nu weer?
Watoetemnawer? - Wa' dóet 'em nae wer? - Wat sta je daar nu te kijken?
Oestodderna? - Óe stodde der nah? - Hou me nu niet voor de gek!
Zwaanstnahnieëi - Zwaenst nah ni eh!
Ik spreek niet volledig plat Antwerps, het zijn eerder de typische woorden die ik in het dialect zeg. Bij mij thuis wordt er wel heel plat Antwerps gesproken door mijn mama en vooral door mijn halfbroers. Het Antwerps vind ik persoonlijk het meest verstaanbare dialect van Vlaanderen, tenzij je met iemand praat die heel plat spreekt.
"Da wast, ik zen kleir. Ik gon maffe." (Dat was het, ik ben klaar. Ik ga slapen.)
Geen opmerkingen:
Een reactie posten